Syreny alarmowe i przejmujące dźwięki hymnu żydowskich bojowników „Zog nit kejn mol” rozpoczęły dziś w południe centralne obchody 83. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim. Pod Pomnikiem Bohaterów Getta na Muranowie zgromadzili się ostatni ocalali z Zagłady, Sprawiedliwi wśród Narodów Świata oraz najwyżsi przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, by wspólnie oddać hołd tym, którzy w 1943 roku rzucili wyzwanie niemieckiej machinie terroru.
Obecność władz i dyplomatów
Na uroczystość przed Pomnikiem Bohaterów Getta przybyli m. in. prezydent Karol Nawrocki, marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty, marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska oraz prezydent m. st. Warszawy Rafał Trzaskowski. Obecni byli również dyplomaci, w tym ambasadorowie Stanów Zjednoczonych i Izraela: Tom Rose oraz Jaakow Finkelstein.
Walka o ludzką godność
Uroczystość, prowadzona przez aktora Andrzeja Ferenca, stała się żywą lekcją historii o niezłomności i prawie do wyboru własnego losu. Jak przypomniano, 19 kwietnia 1943 roku, w przeddzień święta Pesach, garstka słabo uzbrojonych bojowników stanęła naprzeciw potężnej machiny niemieckiego terroru. Przywołano nazwiska legendarnych dowódców: Mordechaja Anielewicza, Icchaka Cukiermana, Marka Edelmana oraz Pawła Frenkla. Szczególne miejsce poświęcono Michałowi Klepfiszowi, który jako jeden z pierwszych poległ w walce, a za swoje męstwo otrzymał pośmiertnie od rządu polskiego w Londynie Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari. „Powstańcy walczyli o honor, o zachowanie człowieczeństwa, o godność w obliczu zagłady i o prawo do decydowania o własnym losie, nawet w obliczu nieuchronnej śmierci” – brzmiały słowa odczytane pod pomnikiem.
Wspólna pamięć polskich Żydów
Podczas obchodów podkreślono unikalną rolę daty 19 kwietnia, która na długo przed ustanowieniem międzynarodowych dni pamięci była dla polskiej społeczności żydowskiej momentem najważniejszym. Jak przypomniał prowadzący, był to dzień, który jednoczył wszystkich: syjonistów, bundowców, Żydów religijnych i świeckich. To właśnie na Muranowie, środowiska te spotykały się, by manifestować swoją tożsamość i pamięć o poległych. Tradycja ta trwa nieprzerwanie, a z każdym rokiem w obchody włącza się coraz więcej osób, budując pomost między przeszłością a współczesnością.
Finałowym przesłaniem obchodów stały się słowa Symchy Ratajzera Rotema ps. „Kazik”: „Najważniejsze jest, żeby pamiętać. Bo jeśli zapomnimy, to tak, jakby oni zginęli drugi raz”.
Pamięć łączy
Ważnym akcentem uroczystości jest akcja pamięci "Żonkile", nawiązująca do kwiatów, które podczas rocznicowych obchodów składał za życia Marek Edelman. Dzięki wsparciu wolontariuszy Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN tysiące osób w całej stolicy nosiło dziś papierowe kwiaty na znak solidarności i pamięci.
W akcję "Żonkile" włączyło się także Centrum Heschela KUL, upamiętniając tych, którzy dzielili ten trudny los Żydów warszawskich, również tu w Lublinie
______
Heschel Center News, Karol Darmoros