Niemiecka okupacja ziem polskich była czymś więcej niż wojskową kontrolą podbitego terytorium. Była zaplanowanym systemem terroru, który uderzał w całe polskie społeczeństwo: elity, duchowieństwo, nauczycieli, rolników, dzieci i osoby najbardziej bezbronne. O mechanizmach tej polityki mówili historycy Instytutu Pamięci Narodowej podczas rzymskiego spotkania z cyklu „Wieczór z historią”.
Plan zniszczenia
Jednym z głównych tematów debaty była niemiecka polityka „germanizacji totalnej” na ziemiach polskich. Jak wyjaśniał dr Mateusz Kubicki z IPN w Gdańsku, okupant dążył do podporządkowania lub fizycznego usunięcia całych grup społecznych. Szczególnym celem stała się polska warstwa przywódcza, rozumiana przez Niemców bardzo szeroko. „Inteligencja to nie tylko prawnicy, lekarze, duchowni, katolicy, nauczyciele, to również rolnicy, robotnicy, rzemieślnicy” – podkreślał historyk.
Elity na celowniku
W Generalnym Gubernatorstwie represje wobec polskich elit przyjęły formę Akcji AB. Dr Karolina Trzeskowska-Kubasik z IPN w Warszawie mówiła o aresztowaniach, egzekucjach i deportacjach, które miały sparaliżować życie społeczne i narodowe Polaków. Omawiając Akcję AB, badaczka przypomniała, że największa egzekucja w Palmirach, w której zginęli przedstawiciele polskiej inteligencji, odbyła się 20/21 czerwca 1940 roku. „Wówczas rozstrzelano aż 350 osób” – wskazała dr Trzeskowska-Kubasik.
Sąsiedzi i sprawcy
Szczególnie wstrząsający wymiar miała okupacja na Pomorzu, gdzie ważną rolę odegrał Selbstschutz – formacja tworzona przez przedstawicieli miejscowej mniejszości niemieckiej. Byli to często przedwojenni sąsiedzi Polaków, którzy znali lokalne relacje, wiedzieli, kogo wskazać, gdzie mieszka nauczyciel, duchowny czy działacz społeczny. Dr Kubicki przypomniał, że jednym z fundamentów terroru były listy proskrypcyjne, przygotowywane jeszcze przed rozpoczęciem masowych represji.
Najbardziej bezbronni
Podczas spotkania poruszono także los tych, którzy byli całkowicie bezbronni wobec aparatu przemocy: dzieci robotnic przymusowych, osób chorych psychicznie i osób z niepełnosprawnościami. Dr Trzeskowska-Kubasik mówiła o odbieraniu dzieci matkom, selekcji rasowej i placówkach, które w rzeczywistości stawały się miejscami umierania. Dzieci uznane za „bezwartościowe rasowo” trafiały do „zakładów opieki nad dziećmi cudzoziemskimi”, które – jak wskazała badaczka – „były to swoistego rodzaju umieralnie”. Dr Kubicki przybliżył natomiast Akcję T4 oraz nazistowskie pojęcie „życia niewartego życia”.
Rzymskie spotkanie
Debatę „Okupacja niemiecka ziem polskich” zorganizowano w minioną niedzielę 24 maja w Auli przy Kościele i Hospicjum św. Stanisława BM w Rzymie. Spotkanie to część projektu „Wieczór z historią”, realizowanego wspólnie z Instytutem Pamięci Narodowej. Dyskusję historyków poprowadził ks. Tomasz Jarosz, administrator Kościoła i Hospicjum św. Stanisława BM.
W wydarzeniu wzięli udział m.in. Adam Kwiatkowski, Ambasador RP przy Stolicy Apostolskiej, ks. prałat Piotr Tarnawski, przewodniczący sekcji słowiańskiej Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej oraz ks. dr Adam Szpotański z IPN.
_____
Heschel Center News, Karol Darmoros