Nadpalona Tora wraca do Biłgoraja - miasta, którego historię przez stulecia współtworzyła żydowska społeczność. Odzyskany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zabytek trafi do Muzeum Ziemi Biłgorajskiej, przypominając o synagodze spalonej przez Niemców we wrześniu 1939 roku.
Znak utraconego świata
Przekazanie obiektu odbyło się 3 czerwca w siedzibie resortu kultury w Warszawie. W uroczystości przekazania Tory uczestniczyli Marta Cienkowska, minister kultury i dziedzictwa narodowego oraz Marek Majewski, dyrektor Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju. Obiekt wzbogaci zbiory muzeum dokumentujące historię i wielokulturowe dziedzictwo regionu.
Przekazanie Tory ma szczególne znaczenie dla pamięci o żydowskich mieszkańcach Biłgoraja, których historia została dramatycznie przerwana podczas II wojny światowej.
Ślady pożogi
Tora zachowała się w stanie wymagającym prac konserwatorskich. Widoczne uszkodzenia wskazują, że została częściowo nadpalona. To bezpośrednio łączy ją z losem biłgorajskiej synagogi, spalonej przez wojska niemieckie we wrześniu 1939 roku.
Dziś, gdy na rynku w Biłgoraju znajduje się replika XVII-wiecznej drewnianej synagogi z Wołpy, powrót zabytkowej Tory staje się jednym z nielicznych materialnych śladów utraconego świata wielokulturowego miasteczka.
Odnaleziona oferta
Historia odzyskania Tory rozpoczęła się w marcu 2025 roku. Pracownicy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego odnaleźli wówczas ofertę sprzedaży zabytkowego obiektu na portalu Facebook.
Weryfikacja jego pochodzenia pozwoliła potwierdzić, że Tora została zabrana z synagogi w Biłgoraju przez osobę prywatną tuż przed spaleniem budynku przez Niemców we wrześniu 1939 roku.
Działania służb
Ponieważ sprzedający nie współpracował z resortem kultury, ministerstwo poinformowało o sprawie Biuro Kryminalne Komendy Głównej Policji, w którego strukturach działa krajowy koordynator zwalczania przestępczości przeciwko zabytkom.
Torę zabezpieczyli funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w Kraśniku na zlecenie miejscowej prokuratury. Następnie prokuratura wydała decyzję o zwrocie obiektu na rzecz Skarbu Państwa.
_____
Heschel Center News, Karol Darmoros / komunikat MKiDN