125 lat temu urodził się Witold Pilecki - rotmistrz Wojska Polskiego, ochotnik do Auschwitz, twórca obozowej konspiracji i jeden z pierwszych ludzi, którzy przekazali światu informacje o masowej zagładzie Żydów. Jego raporty nie były tylko świadectwem odwagi. Były alarmem wysłanym z samego centrum niemieckiego systemu terroru.
Ochotnik do piekła
Witold Pilecki urodził się 13 maja 1901 roku w Ołońcu. W czasie II wojny światowej działał w konspiracji, a we wrześniu 1940 roku podjął misję wyjątkową: dał się aresztować podczas łapanki w Warszawie, aby trafić do KL Auschwitz. W obozie funkcjonował pod nazwiskiem Tomasz Serafiński i numerem 4859.
Jego zadaniem było zorganizowanie siatki konspiracyjnej, podtrzymywanie więźniów na duchu, zdobywanie informacji i przekazywanie ich poza druty. Tak powstał Związek Organizacji Wojskowej - struktura oporu, która dokumentowała niemieckie zbrodnie i przesyłała meldunki do Polskiego Państwa Podziemnego.
Raport o Zagładzie
Auschwitz, do którego trafił Pilecki, był początkowo miejscem terroru wobec Polaków. W czasie jego uwięzienia obóz stawał się jednak także jednym z głównych centrów Zagłady Żydów europejskich. Pilecki obserwował tę przemianę i opisał ją w raportach.
W jednym z najważniejszych fragmentów pisał: „W Brzezince budowano na gwałt komory gazowe, niektóre były już gotowe […] Nowe transporty gazowano w tempie ponad tysiąc ofiar dziennie”. Dalej notował, że ogromna większość transportów szła prosto do Birkenau, gdzie ludzi bez rejestracji zamieniano „na dym i popiół”.
Te słowa mają szczególną wagę. Pilecki nie pisał po latach. Pisał jako świadek i uczestnik konspiracji, która próbowała przebić się z prawdą przez obojętność, strach i ograniczenia wojennej komunikacji.
Pamięć i odpowiedzialność
W kwietniu 1943 roku Pilecki uciekł z Auschwitz wraz z Janem Redzejem i Edwardem Ciesielskim. Po ucieczce kontynuował działalność konspiracyjną, walczył w Powstaniu Warszawskim, a po wojnie został zamordowany przez komunistyczny aparat represji 25 maja 1948 roku.
Dla pamięci żydowskiej i chrześcijańskiej jego świadectwo, ofiary dwóch totalitaryzmów. jest jednym z ważniejszych głosów dotyczących Zagłady. Raport Pileckiego jest dokumentem człowieka, który zobaczył, że za drutami Auschwitz giną nie tylko jednostki, ale całe narody, wspólnoty i światy.
W 125. rocznicę jego urodzin warto przypomnieć właśnie ten wymiar jego misji: Pilecki był żołnierzem, konspiratorem i świadkiem.
_______
Heschel Center News, Karol Darmoros