Państwowe Muzeum na Majdanku przywołuje pamięć o Stefanie Sendłaku, którego odwaga i poczucie sprawiedliwości ocaliły setki istnień ludzkich w mrocznych czasach okupacji. 6 marca to Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych. Polacy stanowią ponad 25 proc. spośród ponad 28 tysięcy odznaczonych na świecie.
Stefan Sendłak urodził się w 1889 roku we wsi Podtopole, nieopodal Zamościa. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku. W okresie II Rzeczypospolitej aktywnie angażował się w ochronę praw robotników, rolników i osób znajdujących się w najtrudniejszym położeniu. W latach 1926–1939 sprawował funkcję radnego Rady Miasta Zamościa z ramienia Polskiej Partii Socjalistycznej.
Działacz i obrońca
Od początku okupacji angażował się w działalność ruchu oporu. Stworzył Lubelsko-Zamojski Komitet Niesienia Pomocy Żydom, który objął wsparciem 272 osoby pochodzenia żydowskiego. Następnie został kierownikiem Referatu Terenowego Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Swoją działalnością obejmował wiele miejsc na terenie okupowanej Polski, m.in. obóz pracy przy ul. Lipowej w Lublinie, w którym przetrzymywano żołnierzy Wojska Polskiego pochodzenia żydowskiego. W 1944 roku brał udział w Powstaniu Warszawskim jako zastępca rejonowego delegata Rządu w rejonie III (Śródmieście-Północ). Po wojnie represjonowany przez władze komunistyczne. Zmarł w 1978 roku. W 2020 roku pośmiertnie oznaczony tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Dotychczas aż 7280 Polaków zostało uhonorowanych tytułem “Sprawiedliwy wśród Narodów” – to największa liczba wśród wszystkich narodowości wyróżnionych przez Yad Vashem. Polacy stanowią ponad 25 proc. spośród ponad 28 tysięcy odznaczonych na świecie.
Geneza
Sam Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych nie został wybrany przypadkowo. Upamiętnia on postać Moszego Bejskiego (zmarłego 6 marca 2007 roku), ocalonego przez Oskara Schindlera. Bejski przez ćwierć wieku (1970–1995) pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Sprawiedliwych w Instytucie Yad Vashem w Jerozolimie. Był on twórcą ogólnoświatowej definicji "Sprawiedliwego" i to pod jego przewodnictwem tysiące Polaków otrzymało to najwyższe cywilne odznaczenie państwa Izrael.
Pomysłodawcą ustanowienia Europejskiego Dnia ?Pamięci o Sprawiedliwych był włoski komitet GARIWO (Gardens of the Righteous Worldwide), który w Mediolanie stworzył pierwszy „Ogród Sprawiedliwych”. Organizacja dążyła do rozszerzenie pojęcia „Sprawiedliwego” poza kontekst samego Holokaustu – na wszystkie osoby, które w obliczu totalitaryzmów i ludobójstw ratowały innych.
Decyzją Parlamentu Europejskiego z 2012 roku, corocznie 6 marca obchodzony jest Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych.
Monika Stojowska KUL